2 sierpnia 2026 r. rozpoczął się kolejny etap stosowania AI Act, wprowadzający istotne obowiązki w zakresie przejrzystości korzystania ze sztucznej inteligencji. Nowe regulacje dotyczą nie tylko podmiotów tworzących rozwiązania AI, ale również przedsiębiorców, twórców internetowych którzy wykorzystują sztuczną inteligencję w swojej działalności.
Spis treści
- Kogo dotyczą nowe obowiązki?
- Jakie treści trzeba oznaczać zgodnie z AI Act?
- Kiedy oznaczenie nie będzie konieczne?
- Jakie sankcje przewiduje AI Act?
- Podsumowanie
Kogo dotyczą nowe obowiązki?
AI Act wyróżnia w tym zakresie dwie podstawowe grupy podmiotów: dostawców systemów AI oraz podmioty stosujące systemy AI. To, do której kategorii należysz, zależy przede wszystkim od tego, jaką rolę pełnisz wobec wykorzystywanego systemu AI.
Dostawca – to podmiot, który tworzy system AI lub zleca jego stworzenie, a następnie udostępnia go pod własną nazwą lub marką. Mogą to być zarówno firmy technologiczne, takie jak OpenAI czy Adobe, jak również polskie software house’y tworzące i oferujące własne rozwiązania AI.
Podmiot stosujący – to przedsiębiorca lub organizacja, która wykorzystuje system AI w ramach prowadzonej działalności i pozostaje za jego wykorzystanie odpowiedzialna w zakresie określonym przez AI Act.
W praktyce podmiotem stosującym może być m.in.:
- agencja marketingowa wykorzystująca AI do tworzenia treści lub materiałów reklamowych,
- wydawca korzystający z AI przy tworzeniu lub modyfikowaniu treści,
- influencer wykorzystujący AI do przygotowywania zdjęć, filmów lub innych materiałów publikowanych w ramach działalności,
- freelancer korzystający z narzędzi AI przy realizacji usług,
- sklep internetowy wykorzystujący AI w komunikacji z klientami lub obsłudze sprzedaży,
- firma korzystająca z chatbota, voicebota lub innych narzędzi AI w swojej działalności.
Nie musisz więc tworzyć własnego systemu AI, aby występować w roli podmiotu stosującego. Jeżeli korzystasz z systemu AI w ramach swojej działalności zawodowej lub gospodarczej, możesz podlegać obowiązkom przewidzianym dla podmiotów stosujących.
Jeżeli natomiast korzystasz z AI wyłącznie prywatnie, poza działalnością zawodową lub gospodarczą, nie jesteś podmiotem stosującym w rozumieniu AI Act.
Jakie treści trzeba oznaczać zgodnie z AI Act?
Art. 50 AI Act nie oznacza, że każda treść przygotowana przy pomocy AI musi zostać oznaczona. Obowiązki w zakresie przejrzystości dotyczą konkretnych sytuacji wskazanych w przepisach.
W praktyce oznacza to, że odbiorca powinien zostać poinformowany o wykorzystaniu AI przede wszystkim wtedy, gdy może mieć znaczenie to, czy komunikuje się z człowiekiem, czy z systemem AI, albo czy przedstawiany mu materiał jest autentyczny, czy został wygenerowany lub zmodyfikowany przez AI.
Rozmowa z AI – chatboty, voiceboty i wirtualni asystenci
Jeżeli osoba fizyczna wchodzi w bezpośrednią interakcję z systemem AI, powinna zostać poinformowana, że komunikuje się z AI – chyba że jest to oczywiste z okoliczności i kontekstu. Informacja powinna zostać przekazana najpóźniej przy pierwszej interakcji.
W praktyce może to dotyczyć m.in.:
- gabinetu lub przychodni, w której pacjent umawia wizytę za pomocą voicebota,
- sklepu internetowego, który wykorzystuje chatbota do obsługi klienta lub reklamacji,
- firmy prowadzącej infolinię z wykorzystaniem AI,
- hotelu lub kliniki, w których wirtualny asystent odpowiada na pytania klientów i pomaga w rezerwacji.
Przykładowy komunikat:
„Rozmawiasz z wirtualnym asystentem AI.”
Informacja powinna być przekazana w sposób umożliwiający odbiorcy rozpoznanie, że po drugiej stronie nie znajduje się człowiek. Nie chodzi więc o ukrycie informacji o wykorzystaniu AI w regulaminie – osoba korzystająca z takiego rozwiązania powinna wiedzieć o tym już na początku interakcji.
Deepfake – obrazy, filmy i nagrania, które wyglądają jak prawdziwe
Obowiązek przejrzystości dotyczy również treści wygenerowanych lub zmanipulowanych przez AI, jeżeli stanowią deepfake.
Deepfake to wygenerowany lub zmodyfikowany przez AI obraz, nagranie audio lub film, który przypomina istniejącą osobę, przedmiot, miejsce, podmiot lub wydarzenie i może sprawiać wrażenie autentycznego lub prawdziwego.
W praktyce może to być np.:
- influencer publikuje film, na którym wygląda tak, jakby polecał produkt, choć w rzeczywistości nie nagrał takiego materiału,
- marka kosmetyczna tworzy realistyczny film z udziałem osoby wygenerowanej przez AI,
- klinika publikuje realistyczny materiał przedstawiający efekt zabiegu, który został wygenerowany lub istotnie zmodyfikowany przez AI,
- firma wykorzystuje syntetyczny głos konkretnej osoby w materiale reklamowym.
W takich przypadkach odbiorca powinien zostać jasno poinformowany o sztucznym wygenerowaniu lub modyfikacji materiału. Oznaczenie powinno być czytelne i łatwo dostrzegalne – nie może wymagać od odbiorcy specjalistycznej wiedzy ani podejmowania dodatkowych działań w celu jego odnalezienia.
Teksty AI dotyczące spraw leżących w interesie publicznym
Art. 50 AI Act obejmuje również teksty wygenerowane lub zmanipulowane przez AI, które są publikowane w celu informowania opinii publicznej o sprawach leżących w interesie publicznym.
Może to mieć znaczenie m.in. w przypadku publikacji dotyczących: zdrowia publicznego, zmian w prawie, polityki i procesów demokratycznych, bezpieczeństwa publicznego, ochrony konsumentów, środowiska, gospodarki i finansów, praw podstawowych.
Przykład: portal internetowy publikuje przygotowany przez AI materiał dotyczący zmian w prawie podatkowym albo zmian w systemie ochrony zdrowia.
Nie każdy taki tekst trzeba jednak oznaczać. Obowiązek nie ma zastosowania, jeżeli publikacja została poddana odpowiedniej weryfikacji człowieka lub kontroli redakcyjnej i istnieje osoba ponosząca odpowiedzialność za jej treść. Sama korekta językowa czy sprawdzenie pisowni nie jest jednak wystarczające.
Rozpoznawanie emocji i kategoryzacja biometryczna
Art. 50 obejmuje również systemy AI służące do rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej.
Może to dotyczyć np. systemów wykorzystywanych w: rekrutacji, analizie reakcji klientów, monitorowaniu zachowania osób, ocenie określonych cech na podstawie danych biometrycznych.
Jeżeli przedsiębiorca wykorzystuje taki system, osoby, wobec których jest on stosowany, powinny zostać o tym poinformowane. Wykorzystanie takich rozwiązań może wiązać się również z dodatkowymi obowiązkami wynikającymi z przepisów o ochronie danych osobowych.
Co łączy wszystkie te przypadki?
Wspólnym celem art. 50 AI Act jest przejrzystość. Odbiorca powinien wiedzieć, kiedy komunikuje się z AI oraz kiedy ma do czynienia z określonym rodzajem treści wygenerowanej lub zmodyfikowanej przez AI. W zależności od sytuacji oznaczenie może przybrać formę prostego komunikatu, np. „Treść wygenerowana przy użyciu AI” albo „Materiał zmodyfikowany przy użyciu AI”, przy czym sposób oznaczenia powinien być dostosowany do rodzaju treści i zapewniać odbiorcy możliwość łatwego rozpoznania jej sztucznego pochodzenia.
Kiedy oznaczenie nie będzie konieczne?
Nie każde wykorzystanie AI oznacza obowiązek oznaczenia treści. Art. 50 przewiduje wyjątki, m.in.:
Standardowa edycja – gdy AI pełni jedynie funkcję pomocniczą i nie zmienia istotnie treści ani jej znaczenia.
Treść poddana kontroli człowieka – w przypadku tekstów dotyczących spraw leżących w interesie publicznym, jeżeli została ona poddana rzeczywistej weryfikacji lub kontroli redakcyjnej, a za publikację odpowiada osoba lub podmiot ponoszący odpowiedzialność redakcyjną.
Treści artystyczne, kreatywne, satyryczne lub fikcyjne – w przypadku deepfake’ów sposób ujawnienia można dostosować do charakteru utworu, tak aby nie zakłócać jego odbioru.
Przepisy nie działają również wstecz – treści wygenerowane przed 2 sierpnia 2026 r. nie wymagają ich retroaktywnego oznaczania.
W praktyce: o obowiązku oznaczenia decyduje nie samo wykorzystanie AI, lecz rodzaj treści, sposób jej wykorzystania oraz cel publikacji.
Jakie sankcje przewiduje AI Act?
Naruszenie obowiązków dotyczących przejrzystości określonych w art. 50 AI Act może skutkować karą administracyjną do 15 mln euro lub do 3% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego – w zależności od tego, która wartość jest wyższa.
Wysokość kary nie jest jednak automatyczna. Przy jej ustalaniu uwzględnia się m.in. charakter, wagę i czas trwania naruszenia, jego skutki oraz wielkość przedsiębiorstwa. W przypadku MŚP przewidziano zasadę proporcjonalności.
W praktyce: obowiązki dotyczące przejrzystości nie powinny być traktowane jako formalność. Dla przedsiębiorcy oznacza to potrzebę sprawdzenia, czy wykorzystywane systemy AI spełniają wymagania art. 50 i czy firma prawidłowo informuje odbiorców o wykorzystaniu AI.
Podsumowanie
Jeżeli wykorzystujesz AI w swojej działalności, sprawdź:
- czy informujesz odbiorców, gdy mają bezpośredni kontakt z systemem AI,
- czy oznaczasz deepfake’i – wygenerowane lub zmanipulowane przez AI obrazy, filmy i nagrania, które mogą być odebrane jako autentyczne,
- czy prawidłowo oznaczasz teksty AI publikowane w celu informowania o sprawach leżących w interesie publicznym,
- czy informujesz osoby, wobec których stosujesz systemy rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej,
- czy wiesz, kiedy oznaczenie nie jest wymagane i możesz skorzystać z przewidzianych wyjątków.
Najważniejsze: nie każda treść stworzona z pomocą AI wymaga oznaczenia. Obowiązek zależy od rodzaju systemu, rodzaju treści i sposobu jej wykorzystania.
Jeżeli Twoja firma korzysta z AI, warto przeanalizować wykorzystywane narzędzia i przygotować zasady ich stosowania, tak aby wiedzieć, kiedy, co i w jaki sposób należy oznaczyć.
Podstawa prawna: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), Dz. U. UE. L. z 2024 r. poz. 1689 z późn. zm.