Wykonałeś usługę, dostarczyłeś towar, wystawiłeś fakturę, ale kontrahent nie zapłacił w terminie. Kolejne deklaracje przelewu nie przynoszą rezultatu, a należność pozostaje nieuregulowana.
W takiej sytuacji warto ustalić, jakie kroki prawne można podjąć, ile będzie kosztować dochodzenie długu i który tryb postępowania najlepiej odpowiada okolicznościom sprawy.
Jak przygotować się do dochodzenia należności, nie przeoczyć istotnych terminów i właściwie zaplanować postępowanie?
Spis treści
- Od czego zacząć, gdy kontrahent nie płaci?
- Przedawnienie roszczenia – o czym pamiętać?
- Wezwanie do zapłaty i odsetki
- Do jakiego sądu wnieść pozew?
- Postępowanie upominawcze, nakazowe czy elektroniczne?
- Ile kosztuje dochodzenie należności?
- Co po uzyskaniu nakazu zapłaty lub wyroku?
- Od czego zacząć, gdy kontrahent nie płaci?
W pierwszej kolejności ustal wysokość zadłużenia, termin wymagalności roszczenia i zgromadź dokumenty potwierdzające jego zasadność. Znaczenie mogą mieć umowa, zamówienie, faktura, potwierdzenie wykonania usługi lub dostawy oraz korespondencja z kontrahentem.
Sama faktura nie zawsze wystarczy do wykazania zasadności roszczenia. W przypadku sporu istotne może być również udowodnienie, że umowa została zawarta, świadczenie wykonane, a obowiązek zapłaty powstał.
Warto także zweryfikować dane rejestrowe dłużnika oraz sprawdzić, czy toczą się wobec niego postępowania restrukturyzacyjne lub upadłościowe. Pomocny może być w tym zakresie Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). Informacje te mogą mieć znaczenie przy planowaniu dalszych działań.
- Przedawnienie roszczenia – o czym pamiętać?
Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej co do zasady przedawniają się po trzech latach. Termin należy jednak ustalić z uwzględnieniem rodzaju roszczenia i przepisów szczególnych.
Nie warto zwlekać z dochodzeniem należności. Samo wezwanie do zapłaty co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia, dlatego należy odpowiednio wcześnie ocenić, jakie czynności prawne trzeba podjąć w konkretnej sprawie.
- Wezwanie do zapłaty i odsetki
Wezwanie do zapłaty może doprowadzić do dobrowolnego uregulowania zadłużenia bez konieczności wszczynania procesu. Co do zasady nie jest jednak obowiązkowym warunkiem wniesienia pozwu.
Jeżeli dłużnik pozostaje w opóźnieniu, wierzycielowi mogą przysługiwać odsetki, a w określonych transakcjach handlowych również rekompensata za koszty odzyskiwania należności.
Jeżeli wezwanie nie przynosi rezultatu, warto rozważyć skierowanie sprawy do sądu, uwzględniając zgromadzone dowody i charakter roszczenia.
- Do jakiego sądu wnieść pozew?
Wybór sądu zależy przede wszystkim od wartości przedmiotu sporu, rodzaju sprawy i właściwości miejscowej.
Co do zasady sprawy o wartości przedmiotu sporu do 100 000 zł włącznie rozpoznają sądy rejonowe, a sprawy o wyższej wartości – sądy okręgowe. Przepisy przewidują jednak wyjątki.
Istotne jest również ustalenie właściwości miejscowej. Zasadniczo pozew wnosi się do sądu miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego, ale w niektórych przypadkach możliwe jest skorzystanie z właściwości przemiennej, np. sądu miejsca wykonania umowy.
- Postępowanie upominawcze, nakazowe czy elektroniczne?
Wybór trybu postępowania zależy od charakteru roszczenia, posiadanych dokumentów i spełnienia przesłanek ustawowych.
Postępowanie upominawcze
Sąd może wydać nakaz zapłaty bez rozprawy. Jeżeli pozwany nie wniesie skutecznego sprzeciwu, nakaz może się uprawomocnić. W przypadku skutecznego sprzeciwu sprawa jest co do zasady rozpoznawana dalej.
Postępowanie nakazowe
Wymaga spełnienia szczególnych przesłanek ustawowych i odpowiedniego udokumentowania roszczenia. Może znaleźć zastosowanie m.in. w przypadku należycie wypełnionego weksla, pisemnego uznania długu połączonego z wezwaniem do zapłaty albo innych dokumentów wskazanych w przepisach.
Zaletą tego trybu może być niższa opłata od pozwu oraz możliwość zabezpieczenia roszczenia na podstawie wydanego nakazu zapłaty.
Elektroniczne postępowanie upominawcze (EPU)
EPU umożliwia dochodzenie roszczeń pieniężnych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego e-sądu. Pozew wnosi się elektronicznie, wskazując okoliczności uzasadniające żądanie oraz dowody. Dokumentów dowodowych nie dołącza się do pozwu.
Tryb ten podlega ustawowym ograniczeniom. Jeżeli pozwany wniesie skuteczny sprzeciw, postępowanie zostaje umorzone w odpowiednim zakresie, a wierzyciel może dochodzić roszczenia w innym postępowaniu.
Nie ma jednego trybu odpowiedniego dla każdej sprawy. Wybór powinien uwzględniać dokumenty, charakter roszczenia oraz okoliczności konkretnego przypadku.
- Ile kosztuje dochodzenie należności?
W zwykłym postępowaniu opłata od pozwu zależy od wartości roszczenia. Przy wartości do 20 000 zł obowiązują opłaty stałe od 30 do 1 000 zł, a powyżej tej kwoty opłata wynosi zasadniczo 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 200 000 zł.
W postępowaniu nakazowym oraz EPU opłata od pozwu wynosi co do zasady jedną czwartą opłaty obliczonej według zasad ogólnych, nie mniej niż 30 zł.
Do kosztów mogą dojść również wydatki procesowe, koszty zastępstwa prawnego oraz ewentualnej egzekucji. Przed wniesieniem pozwu warto zatem uwzględnić nie tylko opłatę sądową, ale również przewidywane koszty całego postępowania.
- Co po uzyskaniu nakazu zapłaty lub wyroku?
Jeżeli dłużnik nie spełni dobrowolnie obowiązku zapłaty, może być konieczne uzyskanie tytułu wykonawczego i wszczęcie egzekucji komorniczej.
Na tym etapie znaczenie ma zarówno treść uzyskanego orzeczenia, jak i sytuacja dłużnika. W określonych przypadkach warto również rozważyć zabezpieczenie roszczenia na czas postępowania sądowego, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.
Skuteczne dochodzenie należności zaczyna się od właściwej oceny sprawy
W przypadku niezapłaconej faktury znaczenie mają nie tylko wysokość zadłużenia i zgromadzone dokumenty, lecz także terminy, właściwość sądu oraz dobór trybu postępowania. Odpowiednia analiza pozwala ocenić dostępne możliwości prawne i zaplanować dalsze działania.
Nasza Kancelaria wspiera w dochodzeniu należności, analizie dokumentów oraz wyborze odpowiedniej drogi prawnej. Jeżeli kontrahent nie reguluje zobowiązania, skontaktuj się z nami, aby omówić możliwości działania w konkretnej sprawie.